ΚΕΕΛΠΝΟ

Ευλογιά των πιθήκων (monkeypox)

Γενικές Πληροφορίες

Η ευλογιά των πιθήκων είναι σπάνια ιογενής λοίμωξη, η οποία μεταδίδεται κυρίως από άγρια ζώα που απαντώνται σε περιοχές της Δυτικής και Κεντρικής Αφρικής.

Η μετάδοση από άνθρωπο σε άνθρωπο γίνεται μέσω της επαφής με δερματικές βλάβες/σωματικά υγρά του πάσχοντος ή/και μολυσμένα αντικείμενα, καθώς και μέσω αναπνευστικών σταγονιδίων κατόπιν παρατεταμένης στενής επαφής σε μικρή απόσταση.

Τα συμπτώματα περιλαμβάνουν πυρετό, πονοκέφαλο, μυαλγίες, οσφυαλγία, λεμφαδενοπάθεια, ρίγος και εξάντληση, ενώ συνήθως εμφανίζεται χαρακτηριστικό εξάνθημα 1 με 5 ημέρες μετά την έναρξη των συμπτωμάτων.

Παρότι δεν υπάρχει ειδική θεραπεία, οι περισσότεροι ασθενείς αναρρώνουν πλήρως σε λίγες εβδομάδες.

 

Πληροφορίες για:

Κοινό

 Τι είναι η Ευλογιά των Πιθήκων;  

Ο ιός της Ευλογιάς των Πιθήκων (Monkeypox) ανήκει στο γένος ιών  Orthopoxvirus. Στο ίδιο γένος ανήκει και ο ιός της Eυλογιάς (Variola), της γνωστής νόσου που τόσο έβλαψε την ανθρωπότητα  για αιώνες έως ότου εκριζώθηκε τη δεκαετία του 1970 με τη βοήθεια των εμβολίων. Μάλιστα το εμβόλιο κατά της ευλογιάς που ανακαλύφθηκε  από τον Αμερικανό γιατρό Jenner (1796) ήταν το πρώτο αποτελεσματικό εμβόλιο κατά παθογόνων μικροοργανισμών και ανέδειξε τη σημασία των εμβολίων ως μέσο πρόληψης λοιμωδών νοσημάτων.

Οι Orthopox-ιοί έχουν μια σειρά από φυσικούς ξενιστές, συνήθως ζώα στα οποία είναι προσαρμοσμένοι, και φέρουν τα αντίστοιχα ονόματα π.χ. Ευλογιά των Αγελάδων (Cowpox), Ευλογιά των Καμήλων (Camelpox). Ορισμένες φορές οι ιοί αυτοί είναι δυνατόν να προσβάλλουν περισσότερα από ένα είδη ζώων ή να σπάσουν το φράγμα του ξενιστή και να μεταπηδήσουν σε διαφορετικό ζωικό είδος. Για παράδειγμα, ο ιός της ευλογιάς της αγελάδας, είναι δυνατόν να προσβάλει ανθρώπους και γάτες.

Ο ιός Monkeypox παραδοσιακά κυκλοφορεί σε χώρες της Κεντρικής και Δυτικής Αφρικής στους φυσικούς του ξενιστές (άγρια τρωκτικά) με περιστασιακή μεταπήδηση σε πιθήκους και ενίοτε σε ανθρώπους. Η ονομασία Monkeypox προέκυψε από το γεγονός ότι για πρώτη φορά (1958) παρατηρήθηκε σε πιθήκους εργαστηρίου. Από τις αρχές Μαΐου του 2022 όμως έχουν αρχίσει να καταγράφονται ανθρώπινα κρούσματα σε χώρες μη ενδημικές, με αποτέλεσμα ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας να χαρακτηρίσει το φαινόμενο ως έξαρση κρουσμάτων διεθνούς εμβέλειας σε μη-ενδημικές χώρες (multi-country outbreak in non-endemic countries).

Τον Αύγουστο του 2022 περιγράφηκε για πρώτη φορά μετάδοση του ιού Monkeypox από άνθρωπο σε σκύλο. Ο σκύλος εμφάνισε κλινική νόσο με χαρακτηριστικές βλεννογονοδερματικές αλλοιώσεις. Ωστόσο η εξαιρετική σπανιότητα της εντόπισης του ιού σε κατοικίδιο ζώο, παρά τα χιλιάδες κρούσματα σε ανθρώπους, μαρτυρεί ότι η μετάδοση δεν είναι κάτι που συμβαίνει συχνά ή εύκολα. Ωστόσο τα δεδομένα για τον ιό Monkeypox μπορεί να μεταβάλλονται, καθώς προκύπτουν νεότερες πληροφορίες κατά την εξέλιξη της παγκόσμιας επιδημικής έξαρσης κρουσμάτων της Ευλογιάς των Πιθήκων.

Ποια ζώα μπορούν να μολυνθούν και πόσο κινδυνεύω;  

Τα διαφορετικά είδη ιών Orthopoxιών παρουσιάζουν εξειδίκευση ως προς την ικανότητά τους να προσβάλλουν διαφορετικούς  ξενιστές, ωστόσο είναι δυνατόν να μεταπηδήσουν σε νέα ζωικά είδη.

Ο ιός της Ευλογιάς των Πιθήκων προσβάλλει συγκεκριμένα ζώα που ζουν στην Αφρική, κυρίως τρωκτικά (είδη σκιούρων, ορισμένους αρουραίους και μικρά ποντίκια– Rope squirrel, Tree squirrel, Gambian pouched rat, dormouse) και πρωτεύοντα θηλαστικά (χιμπατζήδες, μαϊμούδες, πίθηκοι κλπ.).

Μία συρροή 47 κρουσμάτων Monkeypox σε ανθρώπους το 2003 στις ΗΠΑ προκλήθηκε από κυνόμυες (Prairie Dogs), μεγαλόσωμα άγρια τρωκτικά που ενδημούν στις ΗΠΑ. Τα ζώα αυτά προσβλήθηκαν από τον ιό μέσω επαφής με εισαγόμενα από την Αφρική άγρια τρωκτικά και στη συνέχεια μόλυναν ανθρώπους, οι οποίοι τα διατηρούσαν σαν κατοικίδια.

Από τα ζώα που διατηρούνται ως κατοικίδια ή που εκτρέφονται,  τα τρωκτικά (χάμστερς, ποντίκια, ινδικά χοιρίδια, gerbils, τσιντσιλά κλπ.) και τα κουνέλια  θεωρούνται ευαίσθητα σε ιούς του γένους Orthopoxvirus. Παρόμοια ευαισθησία αναμένεται να έχουν και οι λαγοί λόγω της υψηλής συγγένειας με τα κουνέλια. Ωστόσο, δεν είναι σαφές αν τα κατοικίδια τρωκτικά, τα κουνέλια ή οι λαγοί μπορούν να μολυνθούν με Monkeypox και να μεταδώσουν τον ιό σε άνθρωπο, καθώς μέχρι τώρα δεν έχει καταγραφεί. Στην καλά μελετημένη συρροή ανθρώπινων κρουσμάτων Ευλογιάς των Πιθήκων στις ΗΠΑ του 2003 με μετάδοση από κατοικίδια prairie dogs, δεν διαπιστώθηκε ότι π.χ. τα κουνέλια έπαιξαν κάποιο ρόλο στην προσβολή ανθρώπων.

Πρόσφατη περίπτωση σκύλου που εμφάνισε δερματικές και βλεννογονικές αλλοιώσεις συμβατές με Ευλογιά των Πιθήκων και εργαστηριακά επιβεβαιώθηκε ο ιός Monkeypox (Seang et al., Evidence of human-to-dog transmission of monkeypox virus. Lancet. 2022;400(10353):658-659) αποτελεί ισχυρή ένδειξη ότι ο Monkeypox μπορεί να μεταδοθεί σε κατοικίδια ζώα. Ο σκύλος  πιθανολογείται ότι μολύνθηκε από τους θετικούς στον ιό ιδιοκτήτες του. Ωστόσο χρειάζονται περισσότερα δεδομένα για να επιβεβαιωθεί η δυνατότητα του ιού Monkeypox να υπερπηδήσει το φράγμα των ειδών, και να προκαλέσει νόσο σε νέα ζωικά είδη.

Το παραπάνω περιστατικό  καταδεικνύει την αναγκαιότητα της αυστηρής τήρησης των μέτρων  αποφυγής επαφής με ζώα ανθρώπων που νοσούν.  Με τον τρόπο αυτό, ελαχιστοποιείται η πιθανή μετάδοση του ιού σε ζώα, τα οποία στη συνέχεια είναι δυνατόν να μολύνουν άλλους ανθρώπους ή ζώα. Υπάρχει ο κίνδυνος ο ιός να εγκατασταθεί στα ζώα αυτά ή να μεταπηδήσει σε ζώα της άγριας πανίδας και έτσι να δημιουργηθούν εστίες του ιού που δύσκολα θα μπορούν να εκριζωθούν.


Τι συμπτώματα παρουσιάζουν τα μολυσμένα ζώα;  

Εξαρτάται από διάφορους παράγοντες, συμπεριλαμβανομένου του τρόπου μόλυνσης,  της οδού εισόδου του ιού (μέσω δέρματος, αναπνευστικού κλπ.), της ηλικίας, της κατάστασης υγείας τους, του στελέχους του ιού και του είδους των ζώων.

  • Πρωτεύοντα  (πίθηκοι, χιμπατζήδες κλπ.)

Οι δερματικές αλλοιώσεις σε αυτά τα ζώα είναι παρόμοιες με του ανθρώπου (εξανθήματα, φυσαλίδες, φλύκταινες, έλκη κλπ.). Ενώ επιπλοκές ή πιο σοβαρή ασθένεια μπορεί να εμφανιστούν σε ζώα οποιασδήποτε ηλικίας, τα νεογνά και τα νεαρά ζώα διατρέχουν υψηλότερο κίνδυνο. Σε αυτές τις περιπτώσεις, μπορεί να παρατηρηθούν απώλεια όρεξης, ρινικές εκκρίσεις, , στοματικά έλκη ή δυσκολία στην αναπνοή.

  • Τρωκτικά, κουνέλια, λαγοί

Πολλές από τις πληροφορίες που έχουμε για τα παραπάνω ζώα προέρχονται από παρατηρήσεις  άλλων Orthopox-ιών καθώς για τον ιό Monkeypox δεν υπάρχουν ακόμα αρκετά δεδομένα. Όταν μολυνθούν, αυτά τα ζώα συνήθως αναπτύσσουν πυρετό, επιπεφυκίτιδα (κόκκινα μάτια), δύσπνοια (αναπνοή με ανοιχτό στόμα), βήχας ή ρόγχοι, καταρροή μαζί με μη ειδικά σημεία, όπως ληθαργικότητα και ανορεξία. Επιπλέον, μπορεί να εμφανίσουν δερματικές αλλοιώσεις (εξανθήματα, έλκη, πολυεστιακή αλωπεκία). Πολλά μολυσμένα ζώα αναρρώνουν πλήρως,  σε περίπτωση όμως σοβαρής νόσους ή εμφάνισης επιπλοκών μπορεί να επέλθει ο θάνατος.  Παρόλα αυτά δεν μπορεί να αποκλειστεί ότι τα ζώα αυτά μπορεί να μολυνθούν και να παραμείνουν ασυμπτωματικά, όπως αναφέρεται ότι συμβαίνει στα τρωκτικά-φυσικούς ξενιστές.

  • Κατοικίδια ζώα

Δεν υπάρχουν αρκετές πληροφορίες. Ο σκύλος στον οποίο διαπιστώθηκε ο ιός Monkeypox (Αύγουστος 2022) ανέπτυξε δερματικές και βλεννογονικές αλλοιώσεις. Είναι όμως πιθανό να εμφανιστούν και γενικά συμπτώματα, όπως πυρετός και δύσπνοια, βήχας ή ρόγχοι. Η μετάδοση από ανθρώπους σε κατοικίδια ζώα είναι θεωρητικά δυνατή, όπως  συνέβη στην περίπτωση του πρόσφατου περιστατικού σε σκύλου, όμως με τα μέχρι τώρα δεδομένα η μετάδοση αυτή συμβαίνει δύσκολα και σπάνια. Αυτό φαίνεται και από το γεγονός ότι περισσότερα από 20.000 κρούσματα της νόσου έχουν καταγραφεί σε ανθρώπους και μόνο ένα κρούσμα σε σκύλο (Αύγουστος 2022).

Πόσο μεγάλος είναι ο κίνδυνος;  

Η μετάδοση στην τρέχουσα επιδημική έξαρση γίνεται από άνθρωπο σε άνθρωπο με ελάχιστη ή καθόλου συμμετοχή των ζώων, με εξαίρεση ορισμένων άγριων τρωκτικών και πρωτευόντων της Αφρικής. Έτσι, ο κίνδυνος μετάδοσης στον πληθυσμό της Ευρώπης είναι εξαιρετικά μικρός αλλά όχι μηδενικός.

Για τα περισσότερα είδη ζώων είναι άγνωστο αν μπορεί να προσβληθούν από τον ιό και να τον μεταδώσουν σε άλλα ζώα ή στον άνθρωπο, ωστόσο κάτι τέτοιο δεν μπορεί να αποκλειστεί. Όπως αναφέρθηκε και προηγουμένως έχει ήδη καταγραφεί (Αύγουστος 2022)  η πρώτη παγκοσμίως περίπτωση σκύλου που σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις μολύνθηκε από τους ανθρώπους ιδιοκτήτες που νοσούσαν με τον ιό Monkeypox. Ένα είδος τρωκτικών των ΗΠΑ (Prairie dogs) που δεν είχε εμφανίσει ποτέ άλλοτε Ευλογιά των Πιθήκων μολύνθηκε με τον ιό για πρώτη φορά το 2003, όταν τα τρωκτικά ήρθαν σε επαφή με εισαγόμενα ζώα της Αφρικής. Τα τρωκτικά αυτά που διατηρούνταν ως κατοικίδια μετέδωσαν τον ιό στους ανθρώπους ιδιοκτήτες τους με αποτέλεσμα  συρροή σημαντικού αριθμού ανθρώπινων κρουσμάτων.

Τι πρέπει να κάνω εάν πιστεύω ότι το κατοικίδιό μου μπορεί να έχει μολυνθεί;  

Επικοινωνήστε με τον κτηνίατρό σας και ενημερώστε τον πως ανησυχείτε ότι το ζώο μπορεί να έχει μολυνθεί με Monkeypox. Αυτό θα του επιτρέψει να λάβει κατάλληλα προστατευτικά μέτρα όταν θα το εξετάσει ή να σας κατευθύνει στις απαραίτητες ενέργειες. Η πιθανότητα, το ζώο σας που παρουσιάζει ενδείξεις νόσου, να έχει τελικά Monkeypox είναι εξαιρετικά μικρή. Αναφέρετε αν υπάρχει στο περιβάλλον του ζώου άτομο που διαγνώστηκε με Ευλογιά των Πιθήκων ή άτομο που είχε στενή επαφή με κρούσμα της νόσου. Επίσης, δώστε πλήρες ιστορικό επαφών και μετακινήσεων, του ζώου και τι σας κάνει να πιστεύετε ότι μπορεί να πρόκειται για Monkeypox.

Κατά την κλινική εξέταση ή τη στενή επαφή με το ζώο θα πρέπει να τηρηθούν μέτρα προστασίας: μέσα ατομικής προστασίας όπως γάντια μίας χρήσης, μάσκα FFP2 ή ΚΝ95 και προστατευτική επένδυση ρουχισμού μίας χρήσης. Αν χρησιμοποιηθεί συνήθης ρουχισμός θα πρέπει να πλυθεί σε υψηλή θερμοκρασία ή να αποστειρωθεί με ατμό.

Αν το ζώο δεν παρουσιάζει αναπνευστικά συμπτώματα (βήχας, δύσπνοια) και δεν υπάρχουν εμφανείς δερματικές αλλοιώσεις, ως μέσα ατομικής προστασίας μπορούν να χρησιμοποιηθούν γάντια μιας χρήσης και μάσκα FFP2 ή ΚΝ95.

Καλή υγιεινή χεριών (πλύσιμο με νερό και σαπούνι ή εφαρμογή αλκοολούχου αντισηπτικού) και απολύμανση επιφανειών και αντικειμένων με διάλυμα χλωρίνης. Η άμεση έκθεση στο φως του ήλιου εξουδετερώνει τον ιό. Αντικείμενα που δεν απολυμαίνονται απορρίπτονται. Οτιδήποτε δυνητικά μολυσματικό θα πρέπει να λαμβάνεται μέριμνα να απορρίπτεται ασφαλώς και να μην έρχεται σε επαφή με ανθρώπους ή ζώα.

Σε περίπτωση που ένα ζώο είναι ύποπτο ή τελικά διαγνωσθεί με Ευλογιά των Πιθήκων θα πρέπει να τηρηθεί αυτοπαρακολούθηση των ατόμων που ήρθαν σε στενή επαφή ή εξέτασαν κλινικά το ζώο για εμφάνιση πυρετού, άλλων συμπτωμάτων ή εξανθήματος για διάρκεια 21 ημερών.


Τι πρέπει να κάνω εάν πιστεύω ότι έχω Ευλογιά των Πιθήκων και προηγουμένως είχα έρθει ή εξακολουθώ να έρχομαι σε επαφή με ζώα;  

Αναζητήστε ιατρική βοήθεια ενημερώνοντας πριν την επίσκεψη ότι ανησυχείτε ότι μπορεί να έχετε μολυνθεί από τον ιό της Ευλογιάς των Πιθήκων. Το πιθανότερο είναι ότι θα πρόκειται για κάτι άλλο, καθώς ο κίνδυνος για τον γενικό πληθυσμό αξιολογείται ως πολύ χαμηλός και τα κατοικίδια ζώα δεν έχουν συνδεθεί με μετάδοση σε άνθρωπο. Αναφέρετε το ιστορικό επαφής με ζώα ιδιαίτερα κατά τις 3 εβδομάδες πριν την έναρξη της νόσου στον φορέα υγείας όπου θα απευθυνθείτε.  Επίσης, αναφέρετε αν ταξιδέψατε Cameroon, Central African Republic, Democratic Republic of Congo, Nigeria, Republic of Congo αλλά και σε οποιαδήποτε χώρα της δυτικής ή κεντρικής Αφρικής και αναφέρετε αν είχατε έκθεση σε ζώο (π.χ. δάγκωμα, γρατζούνισμα), ήρθατε σε επαφή με ζώο (π.χ. χαϊδέψατε) ή ακόμα καταναλώσατε ως τοπικό έδεσμα άγριο ζώο («bushmeat», «wild game») που προέρχεται από τις περιοχές αυτές.

Αν διατηρείτε ή έρχεστε σε στενή επαφή με κατοικίδια ζώα, τρωκτικά (χάμστερς, ποντίκια, ινδικά χοιρίδια, gerbils, τσιντσιλά κλπ.), λαγόμορφα (κουνέλια κλπ.), σκύλους ή γάτες ή με οποιαδήποτε ζώα,  υπάρχει κίνδυνος να τα μολύνετε για αυτό και μέχρι να γίνει η εκτίμησή σας από ιατρό και να αποκλειστεί η Ευλογιά των Πιθήκων, προσπαθήστε να αποφύγετε την επαφή με αυτά. Σε περίπτωση που διαμένετε μαζί με κατοικίδιο ζώο θα πρέπει να ελαχιστοποιείται η επαφή με αυτό και να γίνεται χρήση γαντιών μιας χρήσης, μάσκας αναπνευστικής προστασίας FFP2 ή KN95. Η συχνή υγιεινή των χεριών (πλύσιμο με σαπούνι η εφαρμογή αλκοολούχου αντισηπτικού) εμποδίζει την τυχαία διασπορά του ιού σε επιφάνειες μέσω της επαφής με τα χέρια. Ο ιός μπορεί να επιζήσει στο περιβάλλον για αρκετές ημέρες και επομένως αντικείμενα, επιφάνειες και υλικά που είναι δυνατόν να έρχονται σε επαφή με το ζώο πρέπει να απολυμαίνονται.

Κοινή οικιακή χλωρίνη σε διάλυση σε νερό 1:50 ή οικιακά απολυμαντικά με βάση το χλώριο εξουδετερώνουν αποτελεσματικά τον ιό. Απολύμανση γίνεται και με τη χρήση ατμού (ατμοκαθαριστής) ή πλύσης στο πλυντήριο στους 60 °C.


Διαγνώστηκα με Ευλογιά των Πιθήκων ή ήρθα σε επαφή με κρούσμα Ευλογιάς των Πιθήκων – τι πρέπει να κάνω με το κατοικίδιό μου ή άλλα οικόσιτα ζώα;   

Σε περίπτωση που διαγνωστήκατε με Ευλογιά των Πιθήκων ή που χαρακτηριστήκατε «επαφή» ανθρώπου κρούσματος Ευλογιάς των Πιθήκων είναι καλύτερα να αποφύγετε την επαφή με οικόσιτα τρωκτικά, κουνέλια, λαγούς, κατοικίδια ή άγρια ζώα. Η πρόσφατη περίπτωση μετάδοσης του ιού σύμφωνα με τις μέχρι τώρα ενδείξεις από άνθρωπο σε σκύλο υπογραμμίζει την ανάγκη αποφυγής επαφής με οποιοδήποτε κατοικίδιο ζώο για την ελαχιστοποίηση της πιθανότητας μετάδοσης του ιού σε αυτό.

Αν είστε ο ίδιος ασθενής η αποφυγή επαφής με ζώα θα πρέπει να διαρκεί έως την πλήρη άρση της απομόνωσης. Αν είστε «στενή επαφή» δηλαδή είχατε παρατεταμένη επαφή υψηλού κινδύνου με άτομο που διαγνώσθηκε με Ευλογιά των Πιθήκων («κρούσμα») η αποφυγή επαφής με ζώα θα πρέπει να διαρκεί για 21 ημέρες από την τελευταία επαφή σας με το κρούσμα. Η μετάδοση στο ζώο αφενός θα θέσει σε κίνδυνο την υγεία του ζώου αφετέρου υπάρχει η πιθανότητα το ζώο να μεταδώσει τον ιό σε άλλους ανθρώπους ή ζώα. Ιδανικά το ζώο θα πρέπει να μεταφερθεί εκτός της οικίας σας και να το φροντίζει άτομο που δεν έρχεται σε επαφή με εσάς. Αν δεν είναι πρακτικά δυνατή η αποφυγή επαφής με το κατοικίδιο τότε πρέπει η επαφή σας να περιορίζεται στην ελάχιστη δυνατή, να γίνεται χρήση γαντιών μιας χρήσης και μάσκας αναπνευστικής προστασίας FFP2 η ΚΝ95. ΘΑ πρέπει να εφαρμόζεται τακτική υγιεινή χεριών (πλύσιμο με σαπούνι ή εφαρμογή αντισηπτικού) και καλή απολύμανση όλων των επιφανειών και αντικειμένων που ήρθατε σε επαφή και που μπορεί να έρθει σε επαφή και το ζώο.

Κοινή οικιακή χλωρίνη σε διάλυση σε νερό 1:50 ή οικιακά απολυμαντικά με βάση το χλώριο εξουδετερώνουν αποτελεσματικά τον ιό. Απολύμανση γίνεται και με τη χρήση ατμού (ατμοκαθαριστής) ή πλύσης στους 60 °C.

Αν ήσασταν ασθενής, παρατηρείτε το κατοικίδιο ζώο για διάστημα τεσσάρων εβδομάδων, αφού γίνατε καλά και οι δερματικές αλλοιώσεις δεν εμφανίζουν κρούστες, για οποιαδήποτε αλλαγή στην κατάσταση της υγείας του. Συστήνεται να επικοινωνήσετε με τον κτηνίατρό σας για να σας κατευθύνει για προληπτικό έλεγχο/εκτίμηση του ζώου ενδιάμεσα και στο τέλος της περιόδου παρατήρησης.

Επαγγελματίες

Με σκοπό το συντονισμό των ενεργειών σε περίπτωση ύποπτου περιστατικού ευλογιάς των πιθήκων, σύμφωνα και με τον ορισμό κρούσματος, θα θέλαμε να ζητήσουμε

να ακολουθούνται τα κάτωθι βήματα:

  1. απομόνωση του ασθενούς (σε θάλαμο αρνητικής πίεσης ή επί απουσίας του σε κοινό θάλαμο)
  2. επικοινωνία με τον ΕΟΔΥ στο 1135 για οδηγίες σχετικά με το αν πρέπει να σταλούν δείγματα και σε ποιο εργαστήριο
  3. αποστολή δειγμάτων στο εργαστήριο με το συνοδευτικό δελτίο 
  4. αποστολή της δήλωσης του κρούσματος
    σύμφωνα με τη συνήθη διαδικασία δήλωσης κρουσμάτων από τα νοσοκομεία στο email: epid@eody.gov.gr

Η αποστολή δειγμάτων θα γίνεται κατόπιν ενημέρωσης του ΕΟΔΥ που θα ενημερώνει και το αντίστοιχο εργαστήριο.

Διαχείριση, πρόληψη και έλεγχος της μετάδοσης σε χώρους παροχής υπηρεσιών υγείαςΟδηγίες για τον καθαρισμό και την απολύμανση του περιβάλλοντος στο νοσοκομειακό περιβάλλονΑπομόνωση ασθενών και έξοδος από αυτήν – Ευλογιά των πιθξήκωνΕρωτηματολόγιο διερεύνησης ευλογιάς των πιθήκωνΔιαχείριση επαφών κρούσματος ευλογιάς των πιθήκων (monkeypox).Παρασκευή διαλύματος χλωρίνης 0,1% για απολύμανση επιφανειών σε μονάδες υγείαςΟδηγίες λήψης και μεταφοράς κλινικών δειγμάτων προς το Εργαστήριο ΑναφοράςΣυνοδευτικό δελτίο αποστολής δείγματος

Ταξιδιώτες

Επιδημιολογική Επιτήρηση

Δελτίο Δήλωσης

Ερωτήσεις & Απαντήσεις

Πρόκειται για ιογενή λοίμωξη που αναγνωρίστηκε για πρώτη φορά το 1958, όταν δύο κρούσματα με συμπτώματα που έμοιαζαν με τα συμπτώματα της ευλογιάς,  εμφανίστηκαν σε πιθήκους εργαστηρίου (απ’ όπου και το όνομα). Έκτοτε, εμφανίζεται σε τροπικές περιοχές της Δυτικής και Κεντρικής Αφρικής και μεταδίδεται κυρίως μέσω της επαφής με άγρια ζώα.
Το νόσημα μεταδίδεται μέσω στενής επαφής με μολυσμένα άτομα, τα ρούχα τους, τα σεντόνια τους ή τα σωματικά τους υγρά. Ο ιός εισέρχεται στο σώμα :
  • μέσω δερματικών βλαβών (ορατών ή αόρατων) των βλεννογόνων (μάτια, μύτη, στόμα)
  • μέσω της αναπνευστικής οδού (βήχας , φτάρνισμα, παρατεταμένη επαφή πρόσωπο με πρόσωπο)
  • από δάγκωμα ή γρατζουνιά από μολυσμένο ζώο (κυρίως τρωκτικά)
  • σπανιότερα από κατανάλωση μολυσμένου ζώου που δεν έχει μαγειρευτεί επαρκώς ή με την επαφή με το δέρμα ή το τρίχωμα μολυσμένου ζώου.
Όλοι κινδυνεύουν να νοσήσουν κατόπιν έκθεσης στον ιό, ειδικά οι νεότερες γενιές που δεν έλαβαν το εμβόλιο της ευλογιάς, το οποίο σταδιακά σταμάτησε στη χώρα μας να χορηγείται μέχρι το 1980, καθώς η νόσος είχε εξαλειφθεί. Υπάρχουν  ενδείξεις ότι ομοφυλόφιλοι και αμφιφυλόφιλοι άνδρες διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο έκθεσης, καθώς και όσοι έχουν ταξιδέψει πρόσφατα σε χώρες της Αφρικής όπου ενδημεί η νόσος.
Απαιτείται η τήρηση των βασικών μέτρων ατομικής υγιεινής.
  • πλένετε τα χέρια σας με σαπούνι και νερό τακτικά ή χρησιμοποιείτε αλκοολούχο αντισηπτικό
  • καταναλώνετε κρέας μόνο αν έχει μαγειρευτεί επαρκώς
  • μην πλησιάζετε άγρια ζώα, συμπεριλαμβανομένων νεκρών ζώων
  • μην έρχεστε σε στενή επαφή και μην μοιράζεστε ρούχα με άτομα που δεν αισθάνονται καλά και παρουσιάζουν δερματικές βλάβες
Από τη στιγμή που κάποιος μολυνθεί με τον ιό της ευλογιάς των πιθήκων χρειάζεται να περάσουν 5 έως 21 μέρες για να εμφανιστούν τα πρώτα συμπτώματα (συνήθως 6 με 13 ημέρες). Αυτά μπορεί να είναι:
  • Πυρετός >38οC
  • Κεφαλαλγία
  • Μυαλγίες
  • Ραχιαλγία / Οσφυαλγία
  • Διογκωμένοι λεμφαδένες (χαρακτηριστικό σημείο διαφορικής διάγνωσης από την ευλογιά)
  • Ρίγος
  • Καταβολή δυνάμεων
  • Εξάνθημα (συνήθως παρουσιάζεται 1 με 3 ημέρες μετά την εμφάνιση του πυρετού). Συχνά προηγείται το δερματικού εξανθήματος, εμφάνιση βλαβών σε βλεννογόνους (π.χ. στοματικής κοιλότητας). Το εξάνθημα εντοπίζεται αρχικά στο κεφάλι και στο πρόσωπο και στη συνέχεια επεκτείνεται σε άλλα σημεία του σώματος συμπεριλαμβανομένων των παλαμών, των πελμάτων και των γεννητικών οργάνων. Οι δερματικές βλάβες αρχικά εμφανίζονται με τη μορφή κηλίδων (επίπεδες βλάβες) αλλάζουν σε βλατίδες (ανυψωμένες βλάβες) οι οποίες εξελίσσονται σε μικρές βλατίδες κυστίδια (φουσκάλες με υγρό ), φλύκταινες (φουσκάλες με πύον ) και στη συνέχεια σε εσχάρες (κρούστες) που τελικά υποχωρούν μόνες τους. Το εξάνθημα αυτό μερικές φορές συγχέεται με το εξάνθημα της ανεμευλογιάς.
Η νόσος διαρκεί 2-4 εβδομάδες και είναι συνήθως αυτοπεριοριζόμενη. Τα συμπτώματα είναι πιο ήπια από αυτά της ευλογιάς. Ωστόσο αναφέρεται ποσοστό θνητότητας περίπου 1%. Η σοβαρή μορφή της νόσου αφορά κυρίως ανοσοκατεσταλμένους, παιδιά και εγκύους.
Εάν έχετε ένα εξάνθημα με φυσαλίδες και:
  • έχετε επιστρέψει από τη Δυτική ή Κεντρική Αφρική τις τελευταίες 3 εβδομάδες
  • έχετε έρθει σε επαφή με κάποιον που είχε ευλογιά των πιθήκων τις τελευταίες 3 εβδομάδες
  • έχετε έρθει σε επαφή με κάποιον που είχε δερματικές βλάβες τις τελευταίες 3 εβδομάδες
Απαιτείται η τήρηση των βασικών μέτρων ατομικής υγιεινής.
  • πλένετε τα χέρια σας με σαπούνι και νερό τακτικά ή χρησιμοποιείτε αλκοολούχο αντισηπτικό
  • καταναλώνετε κρέας μόνο αν έχει μαγειρευτεί επαρκώς
  • μην πλησιάζετε άγρια ζώα, συμπεριλαμβανομένων νεκρών ζώων
  • μην έρχεστε σε στενή επαφή και μην μοιράζεστε ρούχα με άτομα που δεν αισθάνονται καλά και παρουσιάζουν δερματικές βλάβες
Η ευλογιά των πιθήκων δεν μεταδίδεται εύκολα μεταξύ των ανθρώπων και ο κίνδυνος για το ευρύ κοινό είναι χαμηλός.
Οι poxviruses παρουσιάζουν εξαιρετική αντοχή σε περιβάλλον με χαμηλή υγρασία, αυξημένη θερμοκρασία και pH. Το γεγονός αυτό έχει ως αποτέλεσμα υλικά από μολυσμένους ασθενείς ή μολυσμένα αντικείμενα (π.χ. κλινοσκεπάσματα) να παραμένουν μολυσματικά για μήνες έως και χρόνια. Παρά τα χαρακτηριστικά αυτά, οι poxviruses είναι ευαίσθητοι στα κοινά απολυμαντικά, αν και μπορεί να είναι λιγότερο ευαίσθητοι σε οργανικά απολυμαντικά από άλλους ιούς λόγω της μειωμένης περιεκτικότητάς τους σε λιπίδια. Ο καθαρισμός του δωματίου όπου διέμενε κρούσμα θα πρέπει να γίνεται χωρίς να αναδύεται σκόνη ή να σχηματίζονται αερολύματα με προϊόντα καθαρισμού του εμπορίου. Μετά τον καθαρισμό απαιτείται απολύμανση των επιφανειών με τη χρήση 0,1 % υποχλωριώδους νατρίου (NaClO) (αραίωση 1:50 εάν χρησιμοποιείται οικιακή χλωρίνη, συνήθως σε αρχική συγκέντρωση 5%). Ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει να δοθεί σε επιφάνειες που αγγίζουμε συχνά (π.χ. πόμολα) και στις τουαλέτες. Μολυσμένα ρούχα και λευκά είδη πρέπει να συλλέγονται και να πλένονται στους 60°C. Χαλιά, κουρτίνες και άλλα έπιπλα που καλύπτονται με ύφασμα μπορούν να καθαρισθούν με ατμό. Συστήνεται χρήση εξοπλισμού καθαρισμού μιας χρήσης (π.χ. πετσέτες). Εάν δεν είναι διαθέσιμος εξοπλισμός καθαρισμού μιας χρήσης, το υλικό καθαρισμού (πανί, σφουγγάρι κ.λπ.) θα πρέπει να τοποθετείται σε απολυμαντικό διάλυμα, αποτελεσματικό έναντι ιών, ή σε 0,1% υποχλωριώδες νάτριο. Εάν αυτό δεν είναι δυνατόν, το υλικό θα πρέπει να απορρίπτεται. Οι γάζες ή άλλο υλικό εμποτισμένο με υλικό από δερματική βλάβη από το κρούσμα ευλογιάς των πιθήκων θα πρέπει να αντιμετωπισθεί κατά προτίμηση σε μονάδα υγειονομικής περίθαλψης ως μολυσματικό υλικό.   Πηγή: Public Health England (PHE). Monkeypox: Guidance for environmental cleaning and decontamination. London: PHE; 2018. Διαθέσιμο από: https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/746086/Monke ypox_Guidance__cleaning_decontamination.pdf

Βιβλιογραφία

1. Adams MM, Rice AD, Moyer RW. Rabbitpox virus and vaccinia virus infection of rabbits as a model for human smallpox. J Virol. 2007;81(20):11084-11095.
https://doi.org/doi:10.1128/JVI.00423-07
2. Bernard SM, Anderson SA. Qualitative assessment of risk for monkeypox associated with domestic trade in certain animal species, United States. Emerg Infect Dis.2006;12(12):1827-1833. https://doi.org/doi:10.3201/eid1212.060454
3. Marennikova SS, Seluhina EM. Susceptibility of some rodent species to monkeypox virus, and course of the infection. Bull World Health Organ. 1976;53(1):13-20.
4. Tack DM, Reynolds MG. Zoonotic Poxviruses Associated with Companion Animals. Animals (Basel). 2011;1(4):377-395. Published 2011 Nov 17.
https://doi.org/10.3390/ani1040377
5. Burkholder TH, Linton G, Hoyt RF, Young R, Chapter 18 – The Rabbit as an Experimental Model, Editor(s): Mark A. Suckow, Karla A. Stevens, Ronald P. Wilson, In American College of Laboratory Animal Medicine, The Laboratory Rabbit, Guinea Pig, Hamster, and Other Rodents, Academic Press, 2012, Pages 529-560,
https://doi.org/10.1016/B978-0-12-380920-9.00018-3
6. Centers for Disease Control and Prevention (ΗΠΑ)
i. https://www.cdc.gov/poxvirus/monkeypox/transmission.html
ii. https://www.cdc.gov/poxvirus/monkeypox/veterinarian/examination.html
iii. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/monkeypox
7. Health Security Agency (Ηνωμένο Βασίλειο)
i. https://www.gov.uk/government/publications/hairs-risk-assessmentmonkeypox/qualitative-assessment-of-the-risk-to-the-uk-human-population-of-monkeypox-infection-in-a-canine-feline-mustelid-lagomorphor-rodent-uk-pet
8. Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO)
i. https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2022-DON388
9. Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας των Ζώων
https://www.woah.org/en/disease/monkeypox/

Σχετικά Άρθρα