Η εξάρτηση από τη νικοτίνη στην εφηβεία: Μια παιδιατρική νόσος με νευροβιολογικό υπόβαθρο
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ με την κ.Παρασκευή Κατσαούνου, Καθηγήτρια Πνευμονολογίας Ιατρικής Σχολής Ε.Κ.Π.Α.
Στον δρόμο, στις πλατείες, στις παρέες των νέων, η εικόνα εφήβων που κρατούν ηλεκτρονικά τσιγάρα γίνεται ολοένα πιο συνηθισμένη. Η διάδοση των προϊόντων αυτών μεταξύ των εφήβων γεννά εύλογα ερωτήματα και ανησυχίες στους γονείς: Τι κάνει τα προϊόντα αυτά τόσο ελκυστικά; Πώς επηρεάζει η νικοτίνη τον αναπτυσσόμενο εγκέφαλο και πότε η δοκιμή γίνεται εξάρτηση; Στα ερωτήματα αυτά απαντά η κ. Παρασκευή Κατσαούνου, Καθηγήτρια Πνευμονολογίας της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ, φωτίζοντας τους μηχανισμούς της εξάρτησης από τη νικοτίνη και εξηγώντας γιατί η εφηβεία αποτελεί μια ιδιαίτερα ευάλωτη περίοδο.
Γιατί η εξάρτηση από τη νικοτίνη χαρακτηρίζεται παιδιατρική νόσος;
Η έναρξη του καπνίσματος και η χρήση προϊόντων νικοτίνης (όπως το παραδοσιακό τσιγάρο, τα ηλεκτρονικά και τα θερμαινόμενα τσιγάρα) αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τη δημόσια υγεία παγκοσμίως. Σύμφωνα με τα επιστημονικά δεδομένα το κάπνισμα δεν πρέπει πλέον να προσεγγίζεται απλώς ως μια κακή συνήθεια ή μια επιλογή lifestyle, αλλά ως μια συστηματική, παιδιατρική νόσος. Η διαπίστωση αυτή βασίζεται στο γεγονός ότι η συντριπτική πλειονότητα των καπνιστών παγκοσμίως (το 88% έως την ηλικία των 18 ετών και το 99% έως την ηλικία των 26 ετών) αναπτύσσει τη συγκεκριμένη εξάρτηση κατά τη διάρκεια της νεαρής τους ηλικίας. Η εφηβεία αποτελεί το κρίσιμο παράθυρο ευάλωτότητας, όπου οι κοινωνικές πιέσεις συναντούν έναν εγκέφαλο που βρίσκεται ακόμη υπό διαμόρφωση.
Τι οδηγεί έναν έφηβο να δοκιμάσει; Πόσο καθοριστικό είναι το παράδειγμα της παρέας και της οικογένειας;
Οι έφηβοι οδηγούνται στο κάπνισμα μέσω ενός συμπλέγματος παραγόντων. Η εφηβική επαναστατικότητα, η περιέργεια, η επιθυμία για κοινωνική αποδοχή και η αναζήτηση του καινούργιου αποτελούν τα πρώτα ερεθίσματα. Ωστόσο, οι δύο ισχυρότεροι προγνωστικοί παράγοντες για την εγκατάσταση της εξάρτησης είναι η ύπαρξη φίλων καπνιστών και γονέων καπνιστών. Η πίεση της παρέας λειτουργεί ως καταλύτης.
Πώς επηρεάζουν τους νέους τα αρώματα και η προβολή των νέων προϊόντων ως προϊόντων μειωμένου κινδύνου;
Η καπνοβιομηχανία χρησιμοποιεί διαχρονικά εξαιρετικά ελκυστικά μοντέλα προώθησης. Ιστορικά, με τα slim τσιγάρα, στόχευε νεαρές γυναίκες καλλιεργώντας τον μύθο του ελέγχου του σωματικού βάρους. Σήμερα, με τα ηλεκτρονικά τσιγάρα και τα προϊόντα που προβάλλονται ως «μειωμένου κινδύνου», μετατοπίζει το προφίλ της παρουσιάζοντας τον εαυτό της ως μέρος της «λύσης». Η θεωρία της «μειωμένης βλάβης» και τα αρώματα λειτουργούν παραπλανητικά για τους νέους, καθιστώντας τα προϊόντα αυτά ελκυστικά. Στην πραγματικότητα, η χρήση ηλεκτρονικού τσιγάρου από μη καπνιστές εφήβους αυξάνει δραματικά την πιθανότητα μετάβασης στο συμβατικό τσιγάρο μέσα στον επόμενο χρόνο, λειτουργώντας ως «πύλη εισόδου» στον εθισμό.
Πόσο εθιστική είναι η νικοτίνη;
Η νικοτίνη είναι μια από τις πιο εθιστικές ουσίες παρουσιάζοντας δείκτη εξάρτησης που ξεπερνά το αλκοόλ, τις αμφεταμίνες και την κάνναβη, και πλησιάζοντας τη σωματική και ψυχολογική εξάρτηση της κοκαΐνης και της ηρωίνης. Μάλιστα, η πιθανότητα εθισμού μετά από εφάπαξ χρήση ανέρχεται στο 32% για τη νικοτίνη, έναντι 23% για την ηρωίνη και 17% για την κοκαΐνη.
Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο όταν εισπνέεται η νικοτίνη και πώς εγκαθίσταται η εξάρτηση;
Ο μηχανισμός του εθισμού βασίζεται στη Θεωρία της Ανταμοιβής. Όταν η νικοτίνη εισπνέεται, φτάνει γρήγορα στον εγκέφαλο και συνδέεται με τους νικοτινικούς υποδοχείς ακετυλοχολίνης α4β2. Οι υποδοχείς αυτοί έχουν οκτώ φορές μεγαλύτερη συγγένεια με τη νικοτίνη από ό,τι με τον φυσικό τους νευροδιαβιβαστή, την ακετυλοχολίνη. Μόλις τρεις εισπνοές αρκούν για να καταληφθεί το 75% των υποδοχέων αυτών, ενώ ένα ολόκληρο τσιγάρο επιφέρει πλήρη κορεσμό (99%).
Η σύνδεση αυτή έχει ως αποτέλεσμα την άμεση έκκριση ντοπαμίνης προσφέροντας ένα τεχνητό συναίσθημα ευχαρίστησης, χαλάρωσης και ανταμοιβής. Με τη χρόνια χρήση, ο εγκέφαλος προσαρμόζεται: οι υποδοχείς απευαισθητοποιούνται και παράλληλα αυξάνονται σε αριθμό. Αυτό σημαίνει ότι οι μικρές εκκρίσεις ντοπαμίνης από τις καθημερινές, υγιείς δραστηριότητες (όπως το φαγητό ή η κοινωνική συναναστροφή) δεν επαρκούν πλέον για να νιώσει ο έφηβος φυσιολογικά. Η νικοτίνη έχει πλέον υποκλέψει το σύστημα ελέγχου, και ο χρήστης καπνίζει πλέον όχι για να νιώσει ευχαρίστηση, αλλά για να αποφύγει τα δυσφορικά συμπτώματα της στέρησης (άγχος, ευερεθιστότητα, αϋπνία, αδυναμία συγκέντρωσης, craving).
Γιατί ο εφηβικός εγκέφαλος είναι περισσότερο ευάλωτος στη νικοτίνη;
Η έκθεση στη νικοτίνη κατά την εφηβεία είναι εξαιρετικά πιο επικίνδυνη από ό,τι στην ενήλικη ζωή. Ο ανθρώπινος εγκέφαλος συνεχίζει να αναπτύσσεται και να ωριμάζει μέχρι τα 20-25 έτη. Γύρω στην ηλικία των 11-12 ετών, ξεκινά μια υγιής διαδικασία που ονομάζεται «κλάδεμα» των εγκεφαλικών συνδέσεων. Αυτή η διαδικασία απομακρύνει τα άχρηστα κυκλώματα, επιτρέποντας την ταχύτερη επεξεργασία πληροφοριών και χτίζοντας νευρωνικές συνδέσεις που είναι απαραίτητες για τη λήψη ώριμων αποφάσεων στην ενήλικη ζωή.
Κατά τη διάρκεια αυτής της φάσης, αναπτύσσεται πρώτα η περιοχή η οποία επεξεργάζεται τα συναισθήματα και τις παρορμήσεις, ενώ ο πρόσθιος μετωπιαίος φλοιός, που είναι υπεύθυνος για τη λογική και τον έλεγχο των αναστολών, ωριμάζει τελευταίος. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται, το μυαλό του εφήβου μοιάζει με ένα αυτοκίνητο που είναι πλήρως λειτουργικό, αλλά δεν έχει φρένα.
Η εισαγωγή της νικοτίνης σε αυτό το ευαίσθητο στάδιο προκαλεί μόνιμες νευροπλαστικές αλλαγές. Πειράματα σε ζώα δείχνουν ότι τα έφηβα άτομα καταναλώνουν πολύ μεγαλύτερες ποσότητες νικοτίνης σε σχέση με τα ενήλικα, ανεπτυγμένα άτομα. Η πρόωρη έκθεση στη νικοτίνη καθιστά τα εγκεφαλικά κυκλώματα πολύ πιο ευάλωτα στις ανταμοιβές και άλλων εξαρτησιογόνων ουσιών στο μέλλον.
Επιπλέον, επειδή επηρεάζονται άμεσα οι περιοχές που ελέγχουν την κρίση, η νικοτίνη υποσκάπτει την ίδια την ελεύθερη βούληση του εφήβου.
Πολλοί πιστεύουν ότι το κάπνισμα τους βοηθά να αντιμετωπίσουν το άγχος. Τι ισχύει;
Η εξάρτηση από τη νικοτίνη είναι μια πραγματική, βιολογική ασθένεια που ριζώνει νωρίς. Καταρρίπτοντας τον μύθο ότι το κάπνισμα μειώνει το στρες (στην πραγματικότητα οι μελέτες δείχνουν ότι η διακοπή για 6 μήνες μειώνει κατακόρυφα το αντιλαμβανόμενο στρες, ενώ το κάπνισμα απλώς ανακουφίζει προσωρινά το στερητικό άγχος που το ίδιο προκάλεσε), γίνεται σαφές ότι οι έφηβοι παγιδεύονται σε έναν φαύλο κύκλο.
Πώς μπορούμε να βοηθήσουμε τους εφήβους να διακόψουν το κάπνισμα και να προστατεύσουμε όσους δεν έχουν ξεκινήσει;
Οι έφηβοι καπνιστές δε χρειάζονται κηρύγματα, ενοχοποίηση ή κατηγορίες. Χρειάζονται εξειδικευμένη, επιστημονική υποστήριξη. Η επένδυση στην πρόληψη και στη σωστή ενημέρωση για τα οφέλη της διακοπής αποτελεί το μοναδικό αποτελεσματικό όπλο για να προστατευθεί η υγεία και η ελεύθερη βούληση της επόμενης γενιάς.
Γρίπη των πτηνών: Δωρεάν εμβολιασμός για εργαζόμενους με επαγγελματική έκθεση
Ο ιός κυκλοφορεί στην Ευρώπη, μεταλλάσσεται και έχει ήδη περάσει από τα πτηνά στα θηλαστικά
Καθώς ο χειμώνας πλησιάζει και οι χαμηλότερες θερμοκρασίες ευνοούν την επιβίωση και τη διασπορά των ιών της γρίπης, η προσοχή της δημόσιας υγείας στρέφεται ξανά στη γρίπη των πτηνών. Πρόκειται για έναν ιό που συνεχίζει να κυκλοφορεί στη φύση, να μεταβάλλεται γενετικά και να μας υπενθυμίζει πόσο στενά συνδεδεμένη είναι η υγεία των ζώων με την υγεία του ανθρώπου.
Κατά την αντίστοιχη περσινή περίοδο καταγράφηκε ιδιαίτερα αυξημένη δραστηριότητα της γρίπης των πτηνών: κρούσματα σε εκατοντάδες πτηνοτροφικές μονάδες σε ολόκληρη την Ευρώπη, ακόμη και κοντά στα ελληνικά σύνορα, αλλά και χιλιάδες περιστατικά σε άγρια πτηνά. Τα μεταναστευτικά πτηνά μπορούν να μεταφέρουν τον ιό σε μεγάλες αποστάσεις, διασχίζοντας σύνορα και γεωγραφικές περιοχές.
Η Ελλάδα δεν βρίσκεται έξω από αυτόν τον κύκλο. Ο ιός επισκέφτηκε τη χώρα μας επί σειρά ετών (2016, 2017, 2021, 2022, 2025), με τελευταίο αναφερόμενο περιστατικό σε κύκνο στην Καστοριά, τον Απρίλιο του 2026. Ο εντοπισμός του σε εκτροφή πουλερικών το 2017 στην Πελοπόννησο, μια περιοχή όπου δεν είχαν καταγραφεί άλλη φορά κρούσματα, υποδηλώνει ότι μέσω των άγριων πτηνών μπορεί να εμφανιστεί σε οποιοδήποτε σημείο της χώρας.
Αυτό που προβληματίζει ιδιαίτερα την επιστημονική κοινότητα είναι ότι ο ιός δεν περιορίζεται μόνο στα πτηνά. Έχει αποδεδειγμένα μεταδοθεί και σε θηλαστικά, όπως τα μινκ εκτροφής. Η μετάδοση σε νέα είδη ξενιστών αποτελεί λόγο ενισχυμένης επιτήρησης, καθώς δίνει στον ιό ευκαιρίες να κυκλοφορήσει και να εξελιχθεί. Για τον λόγο αυτό, η επαγρύπνηση και η πρόληψη έχουν κομβικό ρόλο στην προστασία μας.
Εμβολιασμός: η προστασία που προσφέρεται δωρεάν για όσους ασχολούνται με πτηνά ή μινκ
Το θετικό είναι ότι δεν είμαστε απροστάτευτοι. Για την προστασία από τη γρίπη των πτηνών υπάρχει διαθέσιμο εμβόλιο, εγκεκριμένο από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων. Στην Ελλάδα εφαρμόζεται πρόγραμμα δωρεάν εμβολιασμού για συγκεκριμένες ομάδες αυξημένου επαγγελματικού κινδύνου, όπως οι εργαζόμενοι σε πτηνοτροφικές μονάδες και εκτροφές μινκ, οι κτηνίατροι εκτροφής και οι εργαζόμενοι σε οργανισμούς φροντίδας και διαχείρισης άγριων πτηνών.
Ο εμβολιασμός προσφέρει μια επιπλέον δυνατότητα προστασίας απέναντι σε έναν ιό που εξακολουθεί να εξελίσσεται. Δεν υποκαθιστά τα μέτρα ατομικής προστασίας και βιοασφάλειας, αλλά τα συμπληρώνει.
Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τη γρίπη των πτηνών και το δωρεάν εμβολιαστικό πρόγραμμα, καλέστε στο 2105212303 ή στο 1135, ή επισκεφθείτε τη σελίδα του ΕΟΔΥ για την Γρίπη των Πτηνών.
Κανένας φόβος για τους απλούς καταναλωτές: η γρίπη των πτηνών δεν μεταδίδεται με την κατανάλωση αυγών και κρέατος πτηνών που κυκλοφορούν στην αγορά
Διευκρινίζεται ότι η γρίπη των πτηνών δεν μεταδίδεται μέσω της κατανάλωσης αυγών και κρέατος πουλερικών που διατίθενται νόμιμα στην αγορά. Τα προϊόντα αυτά υπόκεινται σε κτηνιατρικούς ελέγχους. Το καλό μαγείρεμα παραμένει βασική πρακτική ασφάλειας των τροφίμων.
Σύνταξη:
Σπυρίδων Σταυρουλάκης
Κτηνίατρος BSc,
Συνεργάτης Τμήματος Ζωοανθρωπονόσων, ΕΟΔΥ
Γεώργιος Δουγάς
Κτηνίατρος BSc PhD,
Προϊστάμενος Τμήματος Ζωοανθρωπονόσων, ΕΟΔΥ
hyFive: Ψηφιακό εργαλείο για την υγιεινή των χεριών στα ελληνικά νοσοκομεία
Με αφορμή την Ευρωπαϊκή Ημέρα Ενημέρωσης για τα Αντιβιοτικά, στις 18 Νοεμβρίου, αναδεικνύεται η σημασία της πρόληψης των λοιμώξεων στην αντιμετώπιση της μικροβιακής αντοχής. Στην κατεύθυνση αυτή, στην Ελλάδα πρόκειται να εφαρμοστεί πιλοτικά το hyFive του ECDC, ένα ψηφιακό εργαλείο παρακολούθησης της τήρησης των πρωτοκόλλων υγιεινής των χεριών στα νοσοκομεία. Με την επιστημονική υποστήριξη του ΕΟΔΥ και την εθελοντική συμμετοχή δημόσιων νοσοκομείων και ιδιωτικών θεραπευτηρίων, το πρόγραμμα θα διευκολύνει την αξιοποίηση των δεδομένων για στοχευμένες παρεμβάσεις πρόληψης.
Τι είναι:
Το πιλοτικό πρόγραμμα hyFive του ECDC είναι ένα ψηφιακό εργαλείο παρακολούθησης και καταγραφής της συμμόρφωσης με τα πρωτόκολλα υγιεινής των χεριών στα νοσοκομεία το οποίο αντικαθιστά την χειρόγραφη διαδικασία.
Σχεδιάστηκε αρχικά από το Ινστιτούτο Δημόσιας Υγείας της Νορβηγίας και κατόπιν προσαρμόστηκε κι αναπτύχθηκε περαιτέρω από το ECDC για να υποστηρίξει την πρόληψη των νοσοκομειακών λοιμώξεων και της αντι-μικροβιακής αντοχής.
Τι κάνει;
Η καταγραφή αφορά σε αριθμό παρατηρήσεων συμπεριφοράς κατά τη φροντίδα των ασθενών, πχ πόσοι νοσηλευτές ή γιατροί που εξέτασαν ή φρόντισαν τον ασθενή έκαναν σωστή υγιεινή χεριών. Κατά την παρατήρηση καταγράφονται ο χώρος εργασίας και η επαγγελματική ιδιότητα του παρατηρούμενου.
Πως λειτουργεί:
Το εκάστοτε νοσοκομείο εγκαθιστά εύκολα το λογισμικό στους δικούς του διακομιστές (servers), διατηρώντας την πλήρη κυριότητα των δεδομένων του. Το λογισμικό είναι προσβάσιμο μέσω προγράμματος περιήγησης (Web-based app), τόσο για σταθερούς υπολογιστές όσο και για κινητές συσκευές και διατίθεται δωρεάν ως λογισμικό ανοιχτού κώδικα από το ECDC.
Η τεχνική υποδομή του hyFive επιτρέπει την οπτικοποίηση των δεδομένων συμμόρφωσης σε πραγματικό χρόνο. Με αυτόν τον τρόπο, οι Ομάδες Ελέγχου & Πρόληψης Λοιμώξεων μπορούν να μετατρέψουν αμέσως τις παρατηρήσεις σε στατιστικά γραφήματα και να παρέχουν άμεση ανατροφοδότηση στις νοσοκομειακές πτέρυγες, στοχεύοντας σε διορθωτικές παρεμβάσεις.
Η εφαρμογή του στην Ελλάδα:
To πρόγραμμα θα εφαρμοστεί πιλοτικά σε δημόσια νοσοκομεία και ιδιωτικά θεραπευτήρια που θα συμμετέχουν εθελοντικά με την επιστημονική υποστήριξη της Διεύθυνσης Μικροβιακής Αντοχής & Λοιμώξεων που Σχετίζονται με τη Φροντίδα Υγείας του ΕΟΔΥ. Το πλεονέκτημα της πρόσβασης σε άμεσα και δυναμικά δεδομένα συμμόρφωσης με τα πρωτόκολλα υγιεινής των χεριών στα νοσοκομεία σε εθνικό επίπεδο ανοίγει τον δρόμο για την έγκαιρη παρέμβαση.
Καρκίνος του Προστάτη: Η πρόληψη είναι στάση ζωής
Ο Νοέμβριος έχει καθιερωθεί διεθνώς ως ο μήνας ευαισθητοποίησης για την ανδρική υγεία (Movember), με σήμα κατατεθέν το μουστάκι. Στόχος της εκστρατείας είναι η ενημέρωση του κοινού και η ανάδειξη της ζωτικής σημασίας της πρόληψης και της έγκαιρης διάγνωσης του καρκίνου του προστάτη.
Ο καρκίνος του προστάτη αποτελεί μια από τις συχνότερες κακοήθειες στον ανδρικό πληθυσμό. Παρά τη σημαντική επιστημονική πρόοδο, η γήρανση του πληθυσμού δημιουργεί νέες ανησυχητικές προκλήσεις για τα επόμενα χρόνια.
Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία του Παγκόσμιου Παρατηρητηρίου Καρκίνου (GLOBOCAN, 2024) του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (WHO), ο καρκίνος του προστάτη είναι ο 4ος συχνότερος τύπος καρκίνου παγκοσμίως (και ο 2ος στους άνδρες), με περίπου 1.500.000 νέες περιπτώσεις και 420.000 θανάτους ετησίως. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αποτελεί τον συχνότερο καρκίνο στους άνδρες με περίπου 320.000 νέες διαγνώσεις και 80.000 θανάτους. Αντίστοιχη είναι η εικόνα στην Ελλάδα, όπου κατατάσσεται επίσης στην 1η θέση με περίπου 7.500 νέες περιπτώσεις και 2.000 θανάτους ετησίως. Μελέτες του Ευρωπαϊκού Συστήματος Πληροφοριών για τον Καρκίνο (ECIS) εκτιμούν ότι, λόγω της γήρανσης του πληθυσμού, έως το 2040 οι νέες διαγνώσεις στην Ευρώπη θα αυξηθούν κατά 23%, ενώ οι θάνατοι κατά 43%, καταγράφοντας τη μεγαλύτερη σχετική αύξηση της θνησιμότητας από καρκίνο λόγω της γήρανσης.
Η δια βίου πιθανότητα εμφάνισης της νόσου στους άνδρες υπολογίζεται στο 12-13%, δηλαδή περίπου ένας στους οκτώ θα νοσήσει κατά τη διάρκεια της ζωής του. Αν και παραμένει κυρίως νόσος της μεγαλύτερης ηλικίας, με συχνότερη εμφάνιση μετά τα 65 έτη, πρόσφατες επιδημιολογικές μελέτες υποδεικνύουν αύξηση των περιστατικών και σε νεότερους άνδρες, ακόμη και κάτω των 56 ετών. Η μορφή αυτή αναφέρεται ως καρκίνος του προστάτη πρώιμης έναρξης. Ωστόσο, η αυξημένη διενέργεια εξετάσεων, η μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση και οι βελτιωμένες διαγνωστικές πρακτικές ενδέχεται να εξηγούν εν μέρει την τάση αυτή.
Η εμφάνιση καρκίνου του προστάτη είναι πολυπαραγοντική και σχετίζεται με έναν συνδυασμό δημογραφικών, κληρονομικών, γενετικών και περιβαλλοντικών παραγόντων. Η ηλικία αποτελεί τον σημαντικότερο παράγοντα κινδύνου, καθώς η συχνότητα της νόσου αυξάνεται σημαντικά μετά τα 50 έτη. Σημαντικό ρόλο έχει και το οικογενειακό ιστορικό: άνδρες με πατέρα ή αδελφό που νόσησε διατρέχουν διπλάσιο κίνδυνο, ιδιαίτερα αν η διάγνωση του συγγενούς έγινε σε ηλικία κάτω των 56 ετών. Επιπλέον, κρίσιμος παράγοντας είναι η φυλή, καθώς οι άνδρες αφρικανικής καταγωγής εμφανίζουν στατιστικά υψηλότερα ποσοστά εμφάνισης της νόσου. Συγκεκριμένες κληρονομικές γενετικές μεταλλάξεις, όπως στα γονίδια BRCA1 και BRCA2, καθώς και το σύνδρομο Lynch, αυξάνουν επίσης την πιθανότητα νόσησης. Τέλος, παράγοντες όπως η παχυσαρκία, το κάπνισμα και ορισμένες διατροφικές συνήθειες έχουν συσχετιστεί με τον κίνδυνο εμφάνισης ή την εξέλιξη της νόσου, αν και ο βαθμός της επιστημονικής τεκμηρίωσης διαφέρει.
Στα αρχικά στάδια, ο καρκίνος του προστάτη είναι συχνά ασυμπτωματικός, γεγονός που καθιστά ιδιαίτερα σημαντική την έγκαιρη ιατρική αξιολόγηση και την εξατομικευμένη προσυμπτωματική διερεύνηση. Τα συμπτώματα ποικίλλουν και μπορεί να οφείλονται σε άλλες παθήσεις, όπως η καλοήθης υπερπλασία του προστάτη.
Τα πιο πιθανά συμπτώματα που μπορεί να εμφανιστούν και χρήζουν έγκαιρης ιατρικής εκτίμησης είναι:
- Δυσκολία στην έναρξη της ούρησης ή ασθενής και διακεκομμένη ροή των ούρων
- Συχνή ούρηση, ειδικά κατά τη διάρκεια της νύχτας (νυκτουρία)
- Αίσθημα ότι η κύστη δεν έχει αδειάσει πλήρως
- Πόνος ή τσούξιμο κατά την ούρηση ή την εκσπερμάτωση
- Αίμα στα ούρα ή στο σπέρμα
- Επίμονος πόνος στη μέση, τα ισχία ή τη λεκάνη.
Παρά τη συχνότητά του, ο καρκίνος του προστάτη έχει εξαιρετική πρόγνωση όταν ανιχνευθεί νωρίς. Σύμφωνα με αμερικανικά πληθυσμιακά δεδομένα, η 5ετής επιβίωση όταν η νόσος διαγιγνώσκεται σε εντοπισμένο ή περιοχικό στάδιο αγγίζει το 100%, γεγονός που αποδεικνύει ότι η έγκαιρη διάγνωση κυριολεκτικά σώζει ζωές.
Η έγκαιρη ανίχνευση βασίζεται στην εξέταση PSA, μια απλή εξέταση αίματος που μετρά τα επίπεδα του ειδικού προστατικού αντιγόνου, μιας πρωτεΐνης που παράγεται από τον προστάτη. Σε συνεννόηση με τον ιατρό, ο έλεγχος αυτός ενδείκνυται να ξεκινά στα 50 έτη ή και νωρίτερα εάν υπάρχουν επιβαρυντικοί παράγοντες, όπως το οικογενειακό ιστορικό ή κληρονομικές γενετικές μεταλλάξεις. Μια αυξημένη τιμή PSA δεν υποδηλώνει απαραίτητα καρκίνο, καθώς μπορεί να οφείλεται σε απλή φλεγμονή (προστατίτιδα) ή στην καλοήθη (ηλικιακή) διόγκωση του αδένα. Εφόσον προκύψουν ύποπτα ευρήματα, ο ουρολόγος μπορεί να συστήσει τη διενέργεια δακτυλικής εξέτασης, καθώς και περαιτέρω διερεύνηση με πολυπαραμετρική μαγνητική τομογραφία. Εάν κριθεί απαραίτητο για την επιβεβαίωση της διάγνωσης, το επόμενο βήμα είναι η στοχευμένη βιοψία.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η ολοκλήρωση της ευρωπαϊκής μελέτης PRAISE-U (PRAISE-U - Uroweb) το φθινόπωρο του 2026 και η μετάβαση στο πρόγραμμα PRAISE-U+ θέτουν τις βάσεις για οργανωμένα, εξατομικευμένα προγράμματα ελέγχου βάσει κινδύνου (risk-based screening). Τα αποτελέσματα αναμένεται να συμβάλουν στη διαμόρφωση μελλοντικών εθνικών οδηγιών πρόληψης στα κράτη μέλη.
«Το μήνυμα του φετινού Movember είναι ξεκάθαρο: το μουστάκι είναι θέμα στυλ, αλλά η πρόληψη είναι στάση ζωής και αγάπης για το μέλλον σου. Μην το αναβάλλεις.»
Σύνταξη: Ιωάννης Κακουλίδης, Ακτινοθεραπευτής Ογκολόγος, MD
Διεύθυνση Επιδημιολογικής Επιτήρησης & Πρόληψης Μη Μεταδοτικών Νοσημάτων Γενική Διεύθυνση Επιδημιολογικής Επιτήρησης ΕΟΔΥ
Ο ΕΟΔΥ στις ευρωπαϊκές δράσεις για τη δημόσια υγεία
EU-WISH: Ο ΕΟΔΥ στην ευρωπαϊκή προσπάθεια ενίσχυσης της επιδημιολογικής επιτήρησης μέσω λυμάτων
Το στέλεχος ΕΟΔΥ, κ. Μ.Στάμου, κατά τη διάρκεια των εργασιών της κοινοπραξίας στη Βιέννη.
Ο ΕΟΔΥ συμμετείχε ενεργά στο International Workshop and Consortium Meeting της Ευρωπαϊκής Κοινής Δράσης EU-WISH, που πραγματοποιήθηκε στη Βιέννη στις 6–8 Οκτωβρίου 2026. Στη συνάντηση συμμετείχε ο Πρόεδρος του Επιστημονικού Συμβουλίου του ΕΟΔΥ, Καθηγητής Θεόδωρος Βασιλακόπουλος, υπογραμμίζοντας τη σημασία που αποδίδει ο Οργανισμός στην ανάπτυξη και αξιοποίηση της επιδημιολογικής επιτήρησης μέσω λυμάτων.
Το EU-WISH αποσκοπεί στην ενίσχυση της ικανότητας των συμμετεχόντων κρατών να αξιοποιούν την επιτήρηση μέσω λυμάτων για την έγκαιρη ανίχνευση και παρακολούθηση απειλών για τη δημόσια υγεία. Στο έργο συμμετέχουν 62 φορείς από 26 ευρωπαϊκές χώρες, με στόχο τη χαρτογράφηση της υφιστάμενης κατάστασης, την ανταλλαγή γνώσεων και καλών πρακτικών και τη μεταφορά τεχνογνωσίας για την εναρμόνιση και επέκταση των σχετικών στρατηγικών επιτήρησης.
Ο ΕΟΔΥ, από κοινού με το Statens Serum Institut (SSI) της Δανίας, συντονίζει την κοινοπραξία και συνέβαλε ουσιαστικά στον σχεδιασμό και την υλοποίηση της συνάντησης, μέσω της συμμετοχής του στην οργανωτική ομάδα.
Παράλληλα, ηγείται του Πακέτου Εργασίας 3 (WP3 – Evaluation and Preparedness), που αφορά την αξιολόγηση και την ετοιμότητα απέναντι σε απειλές για τη δημόσια υγεία. Στο πλαίσιο αυτό, η κ. Μαρία Στάμου παρουσίασε την πρόοδο των εργασιών για την ενσωμάτωση της επιτήρησης μέσω λυμάτων στα σχέδια ετοιμότητας δημόσιας υγείας (Public Health Preparedness Plans).
Την τρίτη ημέρα της συνάντησης, η κ. Μαρία Στάμου, μαζί με τους κ. Ξενοφώντα Μπακούρα και Alex Schnattschneider, συνδιοργάνωσαν άσκηση επί χάρτου (tabletop exercise), στην οποία συμμετείχαν εκπρόσωποι από την Αυστρία, τη Γερμανία, την Ολλανδία, τη Γαλλία, την Ιταλία, το Ηνωμένο Βασίλειο και τη Σιγκαπούρη. Η άσκηση βασίστηκε σε σενάρια ανίχνευσης του ιού της γρίπης και του ιού του Δυτικού Νείλου στα λύματα, αναδεικνύοντας τον ρόλο των δεδομένων επιτήρησης στην αξιολόγηση κινδύνου, στην υποστήριξη της λήψης αποφάσεων και στον σχεδιασμό κατάλληλων μέτρων δημόσιας υγείας.
Η ενεργός συμμετοχή του ΕΟΔΥ στη συνάντηση επιβεβαιώνει τη δέσμευσή του για την επιτυχή υλοποίηση του έργου και την αξιοποίηση της επιδημιολογικής επιτήρησης μέσω λυμάτων ως συμπληρωματικού εργαλείου για την προστασία της δημόσιας υγείας. Παράλληλα, ενισχύει τον συντονιστικό και επιστημονικό ρόλο του Οργανισμού σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο, συμβάλλοντας στην ανάπτυξη κοινών προσεγγίσεων, στην ανταλλαγή τεχνογνωσίας και στην ενσωμάτωση καινοτόμων μεθόδων στα συστήματα επιτήρησης και ετοιμότητας.
JA-SAFE: Ευρωπαϊκή συνεργασία για μια γενιά χωρίς καπνό
Τα στελέχη ΕΟΔΥ, κ. Α. Λάμπρου και Στ.Παπαχρήστος στο περιθώριο της 2ης Γενικής Συνέλευσης του έργου «JA SAFE».
Πώς μπορούμε να επιταχύνουμε την πρόοδο προς μια Γενιά Χωρίς Καπνό και να ενισχύσουμε την πρόληψη σε όλη την Ευρώπη; Αυτό ήταν ένα από τα βασικά ερωτήματα της 2ης Γενικής Συνέλευσης της Κοινής Δράσης «JA-SAFE», η οποία πραγματοποιήθηκε με επιτυχία στην Αθήνα, στις 21-23 Οκτωβρίου 2026, με τη συμμετοχή του ΕΟΔΥ και εκπροσώπων 60 οργανισμών από 23 χώρες.
Η Κοινή Ευρωπαϊκή Δράση «Joint Action on Health Promotion and Disease Prevention including Smoke and Aerosol Free Environments – JA-SAFE» εστιάζει στην προαγωγή της υγείας και την πρόληψη των νοσημάτων, συμπεριλαμβανομένης της δημιουργίας περιβαλλόντων απαλλαγμένων από καπνό και αερολύματα. Στόχος της συνάντησης ήταν η ανταλλαγή γνώσεων και εμπειριών, η παρουσίαση της προόδου των εργασιών και ο σχεδιασμός των επόμενων βημάτων. Οι συζητήσεις επικεντρώθηκαν στους ακόλουθους βασικούς άξονες:
- Περιβάλλοντα απαλλαγμένα από καπνό και αερολύματα: Μέτρα ελέγχου, μέτρηση της έκθεσης και εκπαίδευση.
- Προστασία των νέων: Αξιοποίηση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης για την παρακολούθηση των στρατηγικών της βιομηχανίας καπνού και νικοτίνης, καθώς και ευρωπαϊκών δεδομένων για τη χρήση νικοτίνης από τους νέους, μέσω της αξιοποίησης δεδομένων από τις μελέτες GYTS και ESPAD.
- Πολιτικές ελέγχου του καπνού: Παρακολούθηση πολιτικών, ρύθμιση προϊόντων και γεύσεων και τεκμηριωμένη χάραξη εθνικών στρατηγικών.
- Πρόληψη σε χώρους παροχής υπηρεσιών υγείας: Αξιολόγηση παρεμβάσεων και ενίσχυση της κατάρτισης των επαγγελματιών υγείας.
- Πρόληψη των βλαβών από το αλκοόλ και βιωσιμότητα: Ανάπτυξη συνεργασιών -συμπεριλαμβανομένης αυτής με το Περιφερειακό Γραφείο του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) για την Ευρώπη το 2027- δράσεων πρόληψης και στρατηγικών διατήρησης των αποτελεσμάτων.
- Επικοινωνία και ευρωπαϊκές συνέργειες για την πρόληψη των μη μεταδοτικών νοσημάτων: Ενίσχυση της διάχυσης γνώσεων και της συνεργασίας για την πρόληψη των μη μεταδοτικών νοσημάτων, μέσω ειδικών συνεδριών με τη συμμετοχή εκπροσώπων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του ΠΟΥ, συμπεριλαμβανομένων των Dirk van den Steen, Προϊστάμενο της Μονάδας «Κατάσταση της Υγείας στην ΕΕ» στη Γενική Διεύθυνση Υγείας και Ασφάλειας των Τροφίμων (DG SANTE) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Δρ. Gundo Weiler, Εκπρόσωπο του ΠΟΥ στην Ελλάδα.
Η JA-SAFE φιλοδοξεί να συμβάλει ουσιαστικά στην επικείμενη αναθεώρηση των ευρωπαϊκών οδηγιών για τα Προϊόντα Καπνού (TPD) και τη Διαφήμιση των Προϊόντων Καπνού (TAD), ενισχύοντας την προστασία των νέων, την πρόληψη της εξάρτησης από τη νικοτίνη, τη ρύθμιση των νέων προϊόντων, γεύσεων και συσκευασίας, την αντιμετώπιση της ψηφιακής προώθησης και του marketing, της διακοπής καπνίσματος και την αποτελεσματικότητα των πολιτικών πρόληψης.
Στις εργασίες της συνέλευσης συμμετείχαν μέλη της επιστημονικής ομάδας έργου του ΕΟΔΥ:
Αγγελική Λάμπρου, Υπεύθυνη έργου JA-SAFE, Επιδημιολόγος, RN, MPH, ScD, Προϊσταμένη Διεύθυνσης Επιδημιολογικής Επιτήρησης και Πρόληψης Μη Μεταδοτικών Νοσημάτων,
Σωτηρία Σχορετσανίτη, Ψυχολόγος, Ph.D., M.Sc., Προϊσταμένη Τμήματος Παρακολούθησης και Ελέγχου Καπνικών και Μη Καπνικών Προϊόντων, Διεύθυνση Επιδημιολογικής Επιτήρησης και Πρόληψης Μη Μεταδοτικών Νοσημάτων,
Ευστάθιος Παπαχρήστου, Ψυχολόγος, M.Sc., Τμήμα Παρακολούθησης και Ελέγχου Καπνικών και Μη Καπνικών Προϊόντων, Διεύθυνση Επιδημιολογικής Επιτήρησης και Πρόληψης Μη Μεταδοτικών Νοσημάτων,
Μάρω Στάμου, Κοινωνική Ψυχολόγος, Ph.D, M.Sc., Προϊσταμένη Διεύθυνσης Ετοιμότητας & Απόκρισης,
Λαμπρινή Παππά, RN, M.Sc., Προϊσταμένη Τμήματος Ετοιμότητας και Διεθνούς Υγειονομικού Κανονισμού, Διεύθυνση Ετοιμότητας και Απόκρισης
Περισσότερες πληροφορίες: https://www.jasafe.org/
#JASAFE (LinkedIn)
Συμμετοχή του ΕΟΔΥ στο 1st General Assembly της Κοινής Ευρωπαϊκής Δράσης “Prevention oriented Rights-based approach to Support Mental health in vulnerable population groups – JA PRISM”
Στιγμιότυπο από τις εργασίες της ευρωπαϊκής συνάντησης για την κοινή δράση JA PRISM στη Ρώμη.
Με μεγάλη επιτυχία πραγματοποιήθηκε στη Ρώμη, στις 22-23 Σεπτεμβρίου 2026, η 1η Γενική Συνέλευση της Κοινής Δράσης “JA PRISM”, στην οποία συμμετέχει ο ΕΟΔΥ, με εκπροσώπους από 59 οργανισμούς και 20 χώρες.
Τον ΕΟΔΥ εκπροσώπησε ο κ. Στάθης Παπαχρήστου, ψυχολόγος, M.Sc. στην Προαγωγή Ψυχικής Υγείας – Πρόληψη Ψυχιατρικών Διαταραχών, στέλεχος του Τμήματος Παρακολούθησης και Ελέγχου Καπνικών και Μη Καπνικών Προϊόντων της Διεύθυνσης Επιδημιολογικής Επιτήρησης και Πρόληψης Μη Μεταδοτικών Νοσημάτων.
H 1η ημέρα περιλάμβανε εισηγήσεις από τη DG SANTE και την HaDEA, συζητήσεις σχετικά με τις συνέργειες μεταξύ των Κοινών Δράσεων (Joint Actions) και των Επιχορηγήσεων Δράσης (Action Grants), στρογγυλή τράπεζα με συμμετοχή της Συμβουλευτικής Επιτροπής του JA PRISM, με εκπροσώπους του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (WHO), του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (OECD), της UNICEF, του Ευρωπαϊκού Δικτύου Χρηστών και Επιζώντων της Ψυχιατρικής (ENUSP), του Ινστιτούτου Trimbos και της GAMIAN, και παράλληλες συνεδρίες για καθεμία από τις πρακτικές, με συμμετοχή εκπροσώπων των φορέων υλοποίησης.
Η 2η ημέρα επικεντρώθηκε στις εργασίες που υλοποιούνται στο πλαίσιο των επτά Πακέτων Εργασίας του JA PRISM, και συγκεκριμένα στις τελευταίες εξελίξεις σχετικά με τον συντονισμό, την επικοινωνία-διάχυση των αποτελεσμάτων, την αξιολόγηση και τη βιωσιμότητα, καθώς και τη μεταφορά των τριών βέλτιστων και υποσχόμενων πρακτικών BIZI, Circle of Friends και Act, Belong, Commit.
Ο ΕΟΔΥ συμμετείχε ως Co-Leader στο Π.Ε 5 που αποσκοπεί στη μεταφορά και εφαρμογή της πρακτικής “ΒΙΖΙ” στη χώρα μας, η οποία εστιάζει στην πρόληψη των αυτοκτονιών, μέσω της εκπαίδευσης «gatekeepers», που χωρίς να είναι ειδικοί ψυχικής υγείας, διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στον έγκαιρο εντοπισμό και στη σωστή παραπομπή των ατόμων που χρειάζονται βοήθεια.
Επίσης, ο ΕΟΔΥ συμμετέχει ενεργά στο Π.Ε. 6 που αποσκοπεί στη μεταφορά και εφαρμογή της καλής πρακτικής “Circle of Friends” στη χώρα μας, και ειδικότερα στη δημιουργία ομάδων υποστήριξης για ηλικιωμένους με στόχο την αντιμετώπιση και ανακούφιση της μοναξιάς.
Περισσότερες πληροφορίες για το JA PRISM: https://japrism.eu/ / #JA_PRISM (LinkedIn) / https://www.facebook.com/PRISMMentalHealthJointAction
https://mailchi.mp/eody.gov.gr/newsletter